Akçakoca Tarihi Evleri ve Yukarı Mahalle: Pencerelerin Sokağa Açıldığı Bir Gezi

Bir evin önünden geçerken başınızı biraz kaldırın. Üst katın sokağa doğru uzanan çıkmasına, onu taşıyan ahşap desteklere ve yan yana sıralanan pencerelere bakın. Sonra birkaç adım geri çekilin. Tek tek fark ettiğiniz ayrıntılar, bu kez bir evin yüzüne dönüşür.

Akçakoca’nın Yukarı Mahallesi’nde yürümek, böyle küçük duraklarla güzelleşiyor. Deniz kıyısından uzaklaşıp eski yerleşimin sokaklarına girdiğinizde dikkatiniz yapılara yöneliyor. Bir pencerenin oranı, bir kapının konumu, ahşapla duvarın birleştiği çizgi sizi yavaşlatabiliyor.

Buraya yalnızca eski evlerin fotoğrafını çekmek için değil, Akçakoca’nın nasıl bir yaşam çevresi kurduğunu görmek için de gelinir.

Yukarı Mahalle nerede?

Yukarı Mahalle, Düzce’nin Akçakoca ilçesinin eski yerleşim alanlarından biri. İlçedeki tarihî evlerin önemli bir bölümü burada bulunuyor.

Akçakoca’nın sahilini ve Ceneviz Kalesi’ni gezdikten sonra programa eklenebilecek farklı bir durak. Kıyıda manzaraya açılan bakışınız, burada sokağın ölçeğine ve evlerin ayrıntılarına dönüyor.

Yürüyüş planlarken eğimli sokakları hesaba katın. Rahat ayakkabı seçin ve mahalleyi acele etmeden dolaşabileceğiniz zaman bırakın.

Akçakoca’nın tarihî evleri hangi dönemden?

İlçede korunan geleneksel konutlar arasında 19. ve 20. yüzyıllara ait örnekler bulunuyor. Yukarı Mahalle, bu evlerin bir arada görülebildiği yerlerden.

Yapıları yalnızca yaşlarına göre değerlendirmek eksik kalır. Bir evin sokağa nasıl yerleştiği, girişinin nerede olduğu ve üst katının nasıl düzenlendiği de dönemin yaşamını düşünmeye yardımcı olur.

Bugün gördüğünüz her ev aynı durumda değil. Onarım geçirmiş, kullanımı değişmiş veya farklı müdahaleler görmüş yapılarla karşılaşabilirsiniz. Hepsini ilk yapıldıkları hâliyle korunmuş kabul etmeden, görülebilen özelliklerine dikkat edin.

Çıkmalar ve ahşap destekler

Bazı evlerde üst kat, alt katın duvar çizgisinden dışarı uzanıyor. Çıkma adı verilen bu bölümler, cepheye hareket veriyor ve sokağın görünümünü değiştiriyor.

Altlarındaki eğimli ahşap destekler ise mimaride eliböğründe olarak adlandırılıyor. İsmi akılda kalıcı; biçimini gördüğünüzde neden böyle söylendiğini de merak ediyorsunuz.

Bir çıkmayı önce karşıdan, sonra sokağın izin verdiği başka bir açıdan inceleyin. Pencerelerle, kapıyla ve alt kattaki duvarla kurduğu ilişki daha belirgin hâle gelir.

Her evde aynı düzeni aramayın. Mahallenin ilgi çekici taraflarından biri, benzer mimari elemanların farklı yapılarda başka biçimlerde kullanılması.

Pencerelerden kapılara

Eski evlerin fotoğrafını çekerken yalnızca bütün cepheyi kadraja almakla yetinmeyin. Bir pencerenin ahşap çerçevesine, kapının duvar içindeki yerine veya çatı saçağının biçimine de bakabilirsiniz.

Sonra evin çevresini düşünün. Yanındaki yapıyla arasında ne kadar mesafe var? Giriş doğrudan sokağa mı açılıyor? Yapı, eğime nasıl yerleşmiş?

Bu soruların cevabı her zaman bir açıklama levhasında bulunmaz. Bazen yalnızca yürüyerek ve karşılaştırarak fark edersiniz.

Yukarı Mahalle’nin yöresel lezzetleri

Mahallenin ziyaretçi çeken yönlerinden biri de yöresel pazar ve yerel yemek kültürü.

Akçakoca’nın mancarlı pidesi ve melengücceği tatlısı, burada sorabileceğiniz lezzetler arasında. Tarihî evlere bakarak geçen yürüyüşün ardından bir sofraya oturmak, mahalleyi yalnızca görüntüsüyle tanımamanızı sağlar.

Ancak pazarın gününü, işletmelerin çalışma saatlerini ve denemek istediğiniz ürünlerin bulunup bulunmadığını önceden öğrenin. Her ziyaret gününde aynı tezgâhları ve aynı yemekleri beklemeyin.

Bir şey sipariş ettiğinizde nasıl hazırlandığını sormak güzel bir başlangıç. Özellikle daha önce duymadığınız bir malzeme varsa, tadına bakmadan önce hikâyesini de öğrenebilirsiniz.

Evlerin içi gezilebilir mi?

Mahalledeki her tarihî ev ziyarete açık değil. Bazıları konut olarak kullanılabilir; bazıları farklı işlevlere sahip olabilir.

Açık bir kapıyı ziyaret daveti olarak görmeyin. İçeri girmek veya fotoğraf çekmek için izin alın. Pencerelerden içeriye kamera doğrultmadan, kapı önlerini kapatmadan dolaşın.

Ziyaret edilebilen bir yapı varsa güncel kullanımını ve giriş koşullarını yerinde öğrenin. Mahallenin sokaklarından görülen cepheleri de başlı başına bir gezi konusu.

Yukarı Mahalle’ye ne kadar zaman ayırmalı?

Kısa bir yürüyüşle genel bir fikir edinebilirsiniz. Ama evlere dikkatle bakmak ve yemek molası vermek istiyorsanız programınızı sıkıştırmayın.

İlk sokakta gördüğünüz bir ayrıntıyı, birkaç ev sonra yeniden fark edebilirsiniz. Başlangıçta yalnızca “eski ev” dediğiniz yapılar zamanla birbirinden ayrılır; birinin çıkması, diğerinin kapısı aklınızda kalır.

Mahalleden ayrılırken son kez başınızı kaldırın. Biraz önce adını öğrendiğiniz ahşap destek, artık cephede gözünüzün hemen seçtiği bir ayrıntıdır.

Yukarı Mahalle gezisi bazen böyle küçük bir kazanımla hatırlanır: Bir eve eskisinden daha dikkatli bakmaya başlamak.