Tarihin Sustuğu Nokta: Rize Bozukkale’nin Deniz Üzerindeki Gözcüleri Kimdi?

Bir duvar kalıntısının önünde durup denize baktığınızda, bazen yapının kendisinden çok bulunduğu yer dikkatinizi çeker. Neden tam burası seçilmiş? Buradan ne izleniyordu? Bu kıyıya yaklaşanları ilk kim görüyordu?

Rize’nin merkez ilçesindeki Bozukkale, böyle sorular bırakan tarihî yapılardan. Deniz kıyısına yakın, çevresine hâkim bir tepede bulunan kalenin büyük bölümü günümüze ulaşmamış. Geriye kalan izler, burada bir zamanlar nasıl bir yapı bulunduğunu anlamaya çalışırken bakışınızı yeniden Karadeniz’e çeviriyor.

Denizden Gelenleri İzlemek İçin Seçilmiş Bir Yer

Bozukkale’nin küçük ölçeği ve denize hâkim konumu, gözetleme amacıyla kullanılmış olabileceğini düşündürüyor. Kıyıyı yukarıdan gören bir noktada bulunması, yapının işlevi hakkında kalan en anlamlı ipuçlarından biri.

Bugün manzara olarak baktığımız deniz, geçmişte ulaşımın, ticaretin ve kıyı güvenliğinin önemli bir parçasıydı. Böyle bir yapıyı incelerken yalnızca taş duvarları düşünmek yetmiyor; önündeki suya ve çevresindeki araziye de bakmak gerekiyor.

Burada görev yapanların adlarını bilmiyoruz. Hangi günlerde ne gördüklerini, ne kadar süre nöbet tuttuklarını da. Fakat yapının konumu, denizi izleme fikrini somutlaştırıyor. Bozukkale’nin merak uyandıran tarafı biraz da bu: ayrıntıları kaybolmuş bir görevin, arazide kalan izi.

Ceneviz Kulesi Anlatısının Ardında Ne Var?

Bozukkale, bazı tanıtımlarda Cenevizlilerle ilişkilendiriliyor. Ancak kesin yapım tarihini ve yapıyı inşa ettirenleri belirleyen bilgiler yeterince açık değil. Bu nedenle onu kesin bir tarihte yapılmış Ceneviz kulesi olarak anlatmak mümkün değil.

Aynı şekilde, Bozukkale’ye bağlanan “kayıp denizciler” hikâyesini doğrulayan bir kayıt da bulunmuyor. Buradaki gizem, belgelenmiş bir kaybolma olayından değil; yapının geçmişi hakkında cevapsız kalan sorulardan doğuyor.

Bu soruların kendisi de ilgi çekici. Küçük bir kıyı yapısının kimler tarafından kullanıldığını, zamanla nasıl terk edildiğini ve duvarlarının neden yalnızca bir bölümünün kaldığını merak etmek için bir efsaneye ihtiyaç yok.

Bugün Bozukkale’de Ne Kalmış?

Buraya gelirken ayakta duran yüksek bir kule veya içinde dolaşılabilen geniş bir kale beklememek gerekiyor. Bozukkale, büyük ölçüde yıkılmış duvar kalıntılarıyla biliniyor.

Kayıtlarda doğu duvarından kalan bölümün bitki örtüsüyle kaplandığı ve bir konutun bahçesi içinde bulunduğu belirtiliyor. Bu durum, ziyareti düzenlenmiş bir ören yeri gezisinden farklı kılıyor.

Bozukkale’nin değeri, kalan parçaların büyüklüğünden çok, kıyının geçmişine dair taşıdığı bilgide. Bazen küçük bir duvar, çevresindeki araziyle birlikte okunduğunda daha anlaşılır hâle geliyor.

Bozukkale’yi Görmeye Gitmeden Önce

Konum: Bozukkale, Rize’nin merkez ilçesinde, Bozukkale yerleşiminde bulunuyor.

Ziyaret biçimi: Kalıntıların bulunduğu alanın özel mülkle ilişkisi nedeniyle, yaklaşmadan önce yerelden bilgi alın ve gerekli izni isteyin. Bahçe sınırlarını aşarak veya kapalı alanlara girerek ziyaret etmeyin.

Beklenti: Burası, bütün bölümleri ayakta olan ve ziyaretçi güzergâhı düzenlenmiş bir kale değil. Geziyi, kıyıdaki tarihî bir yapının izlerini tanıma amacıyla planlamak daha doğru.

Kalıntıların korunması: Duvarlara çıkmayın, taşları yerinden oynatmayın ve görüntüyü açmak için bitkileri sökmeyin. Yapının okunması zorlaşmış olsa bile kalan her parça, geçmişine ilişkin bilgi taşıyor.

Bozukkale’ye bakarken gözünüz, eksik duvarları zihninizde tamamlamaya çalışabilir. Sonra yeniden denize dönersiniz. Karşınızda geniş bir su yüzeyi, arkanızda birkaç tarihî iz kalır. Buradan bir zamanlar kimlerin baktığı sorusu ise sizinle birlikte gelir.