Bilenköy Camii: Rize’de Bu Ahşap Yapıyı Ayakta Tutan Ustalığa Yakından Bakın

Bir kapının önünde ne kadar oyalanabilirsiniz? Bilenköy Camii’nde, üzerindeki desenleri fark edene kadar cevabınız başka olabilir. Ahşaba işlenmiş sekizgenler birbirine geçiyor, aralarında küçük çiçek biçimleri beliriyor. Gözünüz bir çizgiyi takip ederken diğerine takılıyor. İçeri girmeden önce bile burada emek isteyen bir işçilikle karşı karşıya olduğunuzu anlıyorsunuz.

Rize’nin Hemşin ilçesindeki Bilenköy Camii, taşla ahşabın bir araya geldiği tarihî yapılardan. Karadeniz’in geleneksel yapı bilgisini görmek isteyenler için dikkat çekici bir durak. Yapıyı ilginç kılan, ahşabın hem taşıyıcı sistemde hem de süslemede kullanılması.

Taşın Üzerinde Yükselen Ahşap

Caminin alt bölümü taş, üstteki ibadet mekânı ise ahşap ağırlıklı. Dışarıdan baktığınızda iki malzemenin farkı hemen seçiliyor. Taş duvarların üzerindeki ahşap bölüm, yapıya kendine özgü bir görünüm kazandırıyor.

Üst bölümde kullanılan kurtboğazı geçmeler, geleneksel marangozluk bilgisinin önemli bir parçası. Ahşap elemanların birleşme noktalarında açılan oyuklar, parçaların birbirine kenetlenmesini sağlıyor. Bilenköy Camii’nin çivisiz ahşap mimari geleneğiyle anılmasının temelinde bu yapım yöntemi bulunuyor.

Köşelere ve birleşimlere dikkatle bakınca, duvarların nasıl kurulduğunu düşünmeye başlıyorsunuz. Kesilen, biçim verilen ve birbirine oturtulan parçalar, ustaların malzemeyi ne kadar iyi tanıdığını gösteriyor.

Kapıdaki Desenleri Kaçırmayın

Bilenköy Camii’nde ayrıntılara zaman ayırmak gerekiyor. Özellikle giriş kapısındaki geometrik düzen, hızlıca geçip gidilecek gibi değil.

Birbirine geçen sekizgenler ve aralarındaki rozetler, ahşap yüzeyi küçük bölümlere ayırıyor. Yakından bakınca aynı düzenin içinde farklı ayrıntılar seçiliyor. Çizgilerin birleştiği yerler, oyulan yüzeyler ve motiflerin tekrarı, el işçiliğini görünür kılıyor.

Bu kapı, içeriye geçmeden önce yapının dilini anlatıyor: ölçü, tekrar ve sabır.

İçeride Başınızı Biraz Yukarı Kaldırın

İbadet mekânında ahşap işçiliği devam ediyor. Üst kattaki mahfil, onu taşıyan ahşap sütunlar ve korkuluklar, mekânın dikkat çeken parçaları.

Minberde geometrik ve bitkisel bezemeler bulunuyor. Tavana baktığınızda ise ortadaki kademeli göbek göze çarpıyor. İçeriyi tek bakışta gördüğünüzü düşünmeyin; kapıdan tavana, korkuluklardan minbere döndükçe başka bir ayrıntı fark ediliyor.

Bunları incelerken caminin ibadet işlevini sürdürdüğünü de hatırlamak gerekiyor. Ziyareti namazı ve içeride bulunanları rahatsız etmeden yapmak, bu tarihî mekânı tanımanın doğal bir parçası.

Alt Katta Bir Dersliğin Hatırası

Yapının alt bölümünde derslik olarak kullanılan bir oda bulunması, caminin geçmişteki işlevini genişletiyor. Burası köy hayatında öğrenmenin de yeri olmuş.

Bu ayrıntıyı bildikten sonra taş alt kata bakışınız değişiyor. Üstte ibadet edilen, altta ders yapılan bir yapı düşünüyorsunuz. Böylece mimarinin yanında, onu kullanan insanların günlük hayatı da görünür hâle geliyor.

Bilenköy Camii Hakkında Bilmeniz Gerekenler

Konumu: Cami, Rize’nin Hemşin ilçesine bağlı Bilenköy’de bulunuyor. Köyün eski adı Tepan olarak da geçiyor. Hemşin gezisine ahşap mimariyi ve köy yerleşimini tanıyabileceğiniz bir durak eklemek isteyenler için görülmeye değer.

Çivisiz geçme tekniği: Ahşap bölümde kurtboğazı olarak adlandırılan geçme yöntemi kullanılmış. Ahşap elemanlar, birleşim noktalarında birbirine kenetleniyor. Bu özellik, yapıyı Karadeniz’in geleneksel çantı mimarisiyle ilişkilendiriyor; sonraki bütün onarımlarda hiçbir metal bağlantı kullanılmadığı anlamına gelmiyor.

Malzemeler: Alt bölümde taş, üstteki ibadet mekânında ise ahşap kullanılmış. Ahşap malzeme olarak kestane belirtiliyor. Meşe kullanımı kesinleştirilemediğinden yapının malzemeleri arasına ayrıca eklenmemeli.

Süslemeler: Giriş kapısı, minber, mahfil ve korkuluklarda ahşap bezemeler görülüyor. Geometrik düzenlerin yanında bitkisel motifler de bulunuyor. Kullanılan boyaların tamamını “kök boya” olarak tanımlamak içinse yeterli doğrulama yok.

Minare: Caminin minaresi bulunmuyor. Yapıyı ziyaret ederken alışılmış minareli cami silueti yerine, taş alt kat ve ahşap üst bölümün oluşturduğu bütüne dikkat edin.

Tarihi: Kesin ilk yapım yılı bilinmiyor. Mimari ve süsleme özellikleri üzerinden 18. yüzyıla tarihleniyor; bunu özellikle yüzyılın sonuna bağlamak için yeterli kesinlik bulunmuyor. 1894 tarihli onarım kaydı, yapının geçmişindeki belirgin bilgilerden biri.

Ziyaret: İç mekânı görmek istiyorsanız köyden veya cami görevlisinden bilgi alarak gidin. Köy yolculuğunun süresini başlangıç noktanıza göre planlayın; yağış ve sis, sürüş koşullarını değiştirebilir.

Bilenköy Camii’nden çıkarken kapıya bir kez daha bakın. İlk gelişte süsleme olarak gördüğünüz çizgiler, bu kez ahşabı işleyen ustanın elini düşündürebilir. Burada geçmiş, en çok o küçük ayrıntılarda kendini gösteriyor.